Keramiek

Het begrip keramiek zou afkomstig zijn van het Griekse woord ‘Keram(ik)os’, dat staat voor leem, pottenbakkersklei ofwel ‘Werk gemaakt van aarde’

Keramos betekent drinkvat of aardewekvat wat werd gebruikt  voor voorwerpen die van gebakken klei gemaakt zijn. Van oorsprong werd keramiek dan ook voor gebruiksvoorwerpen gebruikt. een fascinerend materiaal, dat wordt gevormd door verhitting.

De zuiverheid van de klei en de daarmee samenhangende temperatuur van het bakken bepaalt of we praten over porselein, steengoed of aardewerk.

  • Porselein ontstaat uit een zeer zuivere klei en levert na het bakken op hoge temperaturen een bijna glashard product op.
  • Aardewerk wordt van minder zuivere kleisoorten gemaakt en kan alleen op lagere temperaturen gebakken worden. Het is dan ook wat bros.
  • Steengoed hangt qua zuiverheid en hardheid tussen porselein en aardewerk in.

Traditioneel wordt keramiek gebruikt in de (beeldhouw)kunst. Hierin staan vooral de vorm en kleur van keramiek centraal. Veelal wordt keramiek hierbij van een glazuurlaag voorzien. 

De glazuren maken we zelf met behulp van de Segerformule, met alle benodigde grondstoffen. Het is hierdoor verkrijgbaar in een breed scala aan kleuren. Uw object kan dus gemakkelijk worden aangepast aan de kleuren van uw interieur.

Boetseren

Er zijn verschillende manieren om klei te bewerken, boetseren is er één van. Hierbij kunnen we  verschillende soorten klei in verschillende kleuren gebruiken. De hoeveelheid benodigde klei is afhankelijk van de grootte van het werkstuk.

Wanneer de boetseer werkzaamheden klaar zijn is het belangrijk om te zorgen dat de binnenkant van het werkstuk hol is. Tijdens het bakken kan de lucht dan ontsnappen om te voorkomen dat het werkstuk explodeert.
Wanneer het werkstuk een aantal weken te drogen heeft gestaan kan het gebakken worden. Het bakken van klei moet op de juiste manier gebeuren in een speciale oven.

Het stookproces

Het werkstuk, waaraan veel tijd, energie en aandacht is besteed, gaat de oven in en moeten we  afwachten wat het resultaat gaat worden. Komt het werkstuk er ongeschonden uit op de manier zoals we dat hadden bedoeld? Dat is namelijk niet vanzelfsprekend. Er kan nog veel misgaan want het bakken van klei is een kunst op zich.
We onderscheiden daarbij 2 stookprocessen:

  • de Bisquitbrand
  • de Glazuurbrand

Bij de Bisquitbrand worden de gedroogde werkstukken van klei verhit tot ca. 950°C waardoor de klei onomkeerbaar verandert in steen. Hoe hoger de temperatuur hoe harder de steen.

Bij de Glazuurbrand gaat het erom dat het glazuur gaat vloeien en daardoor als een sterke laag om de scherf gaat kleven. Vervolgens moet het glazuur haar smeltpunt bereiken, waarbij een complete samensmelting van verschillende ingrediënten plaatsvindt, die zo een gladde, glasachtige laag over het werkstuk vormen.

Glazuur is een dunne glasachtige laag

aangebracht op potten, dakpannen, bakstenen, plavuizen, tegels en andere gebakken materialen om deze te beschermen dan wel te versieren of te verbeteren.

Door het glazuren wordt aardwerk ook minder poreus, waardoor het geschikt wordt voor het bewaren van vloeistof.
De functie van glazuur is:

  1. het waterdicht maken van het keramische voorwerp
  2. het versterken van het oppervlak
  3. het verfraaien van het voorwerp (esthetisch, kleur)
  4. het beschermen van het voorwerp tegen invloeden van buitenaf (vuil, zuren)
  5. de duurzaamheid te verhogen

De oorsprong van glazuur

De kennis van het aanbrengen van glazuur op aardewerk dateert tot tenminste 5.000 jaar voor Christus.
De Egyptenaren ontdekten als eerste dat zoutmengsels kralen, ornamenten en kleine beeldjes bedekten met een gladde, ondoordringbare en glanzende, laag. Zij ontdekten ook dat toevoeging van koperhoudende mineralen aan die mengsels prachtige helder blauwe en turkooizen kleuren opleverden.

Zij waren ook de eersten die aardewerk bedekten met glazuur in plaats van het door de klei te mengen. Het wordt aangeduid met faience, dat in Egypte tjechenet, ‘het glinsterende’ werd genoemd. Egyptisch faience is een glasachtig materiaal dat opvalt door de schitterende blauwgroene kleur van het glazuur. Voor de Egyptenaren symboliseerde faience wedergeboorte en vruchtbaarheid. Ze zagen in de glans van het materiaal de schittering van de zon: de bron van het eeuwige leven.

Formules & Recepten

Het is de Berlijnse keramist professor Seger geweest die in 1871 de algemeen aanvaardde aanduidings- wijze voor de samenstelling van een glazuur heeft uitgedacht.
De Segerformule, de notering, de wijze waarop de elementen worden genoteerd bestaan uit 3 groepen:

  • de smeltmiddelen
  • de samenbinder,
  • de glasvormer

De chemische formule voor een glazuur wordt op basis van bovenstaand schema samengesteld met de Segerformule. Daarmee kun je een glazuur beschrijven volgens de verhoudingen van de moleculen waaruit deze is samengesteld.
De onderlinge verhouding van de ingrediënten, gekozen om hun functie, wordt dan vergeleken met de ideale verhouding voor een gewenste temperatuur. Als dat evenwicht wordt aangehouden, zal het glazuur recept deugen. Dat Recept geeft de gewichts-verhouding van de af te wegen grondstoffen weer. De chemische formule, de Segerformule, geeft de scheikundige verhouding.

Een belangrijk natuurkundig verschijnsel waarmee we te maken hebben bij het smelten van glazuren is het Eutecticum. Wanneer we twee of meer grondstoffen met elkaar mengen zouden we verwachten dat het smeltpunt van het mengsel in het midden tussen de twee smeltpunten ligt. Dit is niet zo. In werkelijkheid komt, zeker bij samengestelde stoffen zoals Frittes en Nepheline Seyenite, het smeltpunt circa 100 graden lager te liggen.

Er zijn duizenden recepten.

Over de kunstenares

Hoewel Kunstenares Yolanda Oosthoek al van kinds af aan geïnteresseerd is in het werken met klei en een enorme liefde heeft voor het creëren van kunstwerken, liep ze na veel experimenteren vast en wilde ze meer weten over het fenomeen klei. Zo ontdekte ze de Kleiacademie te Amsterdam, welke gespecialiseerd is op het gebied van keramiek.

Tijdens haar opleiding maakte ze kennis met de ‘Seger methode’, het maken en ontwerpen van glazuren (hierover elders op deze site meer te lezen).
Het maken van glazuurrecepten prikkelde haar nieuwsgierigheid en experimenteerde met tal van grondstoffen.
Inmiddels heeft zij veel recepten ontworpen welke zij op haar werk toepast.

Zij heeft een eigen stijl ontwikkeld waar gladde en ruwe oppervlakken in elkaar overlopen, gegutste motieven verfraaien het werk. De aardse kleuren maken de creatie rustig in tegenstelling tot de gekleurde vogels die zij ook maakt.

Tevens heeft zij les gehad van de volgende kunstenaars:

  • Hans Ludenhoff
  • Ingrid Janssen
  • Rosalie Hammink
  • Alexander Schabracq
  • Wilma Copy

Contact

Yo-art
Yolanda Oosthoek
Dobbelaan 8
1394LN Nederhorst den Berg

Email
info@yo-art.nl

Bank
Knab
rekeningnummer: NL88KNAB0723054363
BTW nr: NL1676.89.782.B.01

KvK Hilversum
32063096

Telefoon
T  0294 252048
M  06 25393142